Torpedownia

W okresie II wojny światowej prowadzono w Niemczech intensywną produkcję torped, które były przeznaczone głównie na uzbrojenie okrętów podwodnych. W tym czasie główną bazą prób torped był zakład Torpedo Versuchs Anstalt (TVA) w Eckernforde, który funkcjonował tam do czasu rozpoczęcia nalotów przez lotnictwo brytyjskie. Po ich rozpoczęciu postanowiono przenieść produkcję okrętów podwodnych oraz torped do miejscowości położonych poza zasięgiem samolotów brytyjskich
Rejon Zatoki Gdańskiej stał się wymarzonym miejscem do budowy wszelkiego typu zakładów doświadczalnych. Panowały tu dogodne warunki do przeprowadzania doświadczeń nad nowymi typami torped. Spokojne wody Zatoki Gdańskiej oraz brak możliwości przeprowadzenia przez aliantów nalotu spowodowały, że na budowę nowej bazy doświadczalnej został wybrany rejon Babich Dołów

[godło TWP Hexengrund]

Na Torpedowy Zakład Doświadczalny wybrane zostało miejsce w wąwozie, gdzie znajdowały się dwa murowane budynki szpitalne i stacja kwarantanny. W 1940 roku przystąpiono tu do budowy bazy badawczej i poligonu torped lotniczych, składającej się z montowni torped, warsztatów, elektrowni, budynków socjalnych oraz baraków dla ekip budowlanych (przy budowie pracowało m.in. około 1500 Ukraińców). Obiekty do strzelań torpedowych wybudowano na Zatoce Puckiej w odległości około pół kilometra od lądu i połączono je drewnianymi pomostami z przystaniami. Budowle te nazywano torpedowniami, a wszystkie obiekty TVA począwszy od portu wojennego na Oksywiu po montownię torped w Babich Dołach połączono linią kolejki wąskotorowej, którą pracownicy nazywali "ekspresem kaszubskim". Cały zespół obiektów nazywał się Torpedowaffenplatz Hexengrund (TWP). Na poligonie TWP Niemcy zgromadzili sporą grupę specjalistów i rozpoczęli intensywną działalność w 1942 roku.
Niemcy w momencie rozpoczęcia wojny nie posiadali własnych torped lotniczych. Zakupili więc początkowo duże partie torped włoskich typu F5W oraz w okresie późniejszym małe partie lotniczych torped japońskich. Równocześnie rozwinięto intensywne prace konstrukcyjne i próby własnych torped lotniczych typu F5, opierając się głównie na Zakładach Doświadczalnych w Babich Dołach.

[elektrownia w Babich Dołach]

Od budynku torpedowni Babie Doły został wytyczony tor prób poligonu torped lotniczych, a organizacja strzelań torpedowych była podobna jak w torpedowni Oksywie. Techniczne próby torped lotniczych serii F5 prowadzone były z torpedowni, a inny tor prób wyznaczono dla torped zrzucanych z samolotów (typu Ju-52, He-111, Me-108, FW189 i in.) na wodach Zatoki Puckiej, w pobliżu Półwyspu Helskiego. Na wysokości Juraty i Jastarni, na wodach zatoki zbudowano trzy punkty obserwacyjne wraz z pomostami dla jednostek pływających, które zabezpieczały próby. W warsztatach, montowniach i na poligonie zatrudniono ok. 2500 osób. Łącznie każdego dnia wystrzeliwano z torpedowni i zrzucano z samolotów, startujących z nowego lotniska Babie Doły, ponad 200 torped lotniczych. Działalność ta doprowadziła w szybkim tempie do powstania bojowej wersji niemieckiej torpedy lotniczej F5b, którą następnie użyto w wielu działaniach niemieckiego lotnictwa morskiego.
Doskonaleniem tego typu torpedy, którą pod koniec wojny wyposażono jeszcze w aparaturę samonaprowadzania, zajmował się inny Zakład Doświadczalny - usytuowany nad jeziorem Miedwie k. Stargardu Szczecińskiego.

[We wnętrzu torpedowni w Babich Dołach]

W skład TVA wchodziła również torpedownia na Oksywiu (obecnie przezywana "Formoza"). Została ona wybudowana w 1940 roku. W pobliżu torpedowni były rozmieszczone hale produkcyjne, magazyny, schrony, bunkry i inne obiekty wchodzące w skład Zakładów Doświadczalnych. Montowano tu i poddawano próbom nowe wersje torped niemieckich serii G7, w tym dużą grupę torped akustycznych z różnymi układami samonaprowadzania
Od torpedowni oksywskiej wytyczono tor poligonu torpedowego z bazami pomiarowymi parametrów biegu torped ćwiczebnych. Po sprawdzeniu torped na poligonie przygotowywano je ponownie do strzału i już w wariancie bojowym przekazywano na okręty bądź do magazynu.
W toku działań wojennych trwały intensywne próby torped, po czym dziennie z torpedowni Oksywie wystrzeliwano 50-100 torped różnych typów.

[Torpedownia na Oksywiu]

Na kępie, w miejscu gdzie już przed wojną planowana była budowa polskiego lotniska wojskowego, niemieckie władze wojskowe zbudowały swoje. W tym celu zniwelowane zostały olbrzymie połacie terenu, a przy okazji kompletnie zlikwidowano zabudowania majątku Stefanowo. Wybudowano wówczas główny pas startowy długości 1,8 km. Na lotnisku podczas wojny istniał także drugi pas, tak zwany czarny, długości 750 m, skierowany w stronę zatoki. W Pustkach Cisowskich wzdłuż ulicy Pawiej Niemcy wybudowali Kolonię Lotniczą, składającą się z jednorodzinnych domów bliźniaczych, w których mieszkali oficerowie Luftwaffe. Bliźniaki te, znacznie już przebudowane, stoją do dziś. Podczas niemieckiej obrony Babich Dołów w 1945 roku lotnisko wysadzone zostało w powietrze, a "czarnym pasem" zepchnięto do wody różne pojazdy bojowe i sprzęt wojskowy, by nie dostał się w ręce zdobywców. Po zaprzestaniu walk w kwietniu 1945 roku na brzegu nagromadziło się wiele trupów, nieżywe konie, a także tony złomu.

Literatura:

Komorowski Antoni, 2001, "Obiekty podwodne i militaria Zatoki Gdańskiej"
Friedrich Lauck,1981, "Der Lufttorpedo"
Małkowski Kazimierz, 2001, "Bedeker Gdyński"